IZ Policy Papers nr 48 - Polityka historyczna AfD – normalizacyjny rewizjonizm

IZ Policy Papers nr 48 - Polityka historyczna AfD – normalizacyjny rewizjonizm - Krzysztof Rak

Ocena stanowiska Alternatywy dla Niemiec (AfD) w obszarze polityki pamięci wymaga zachowania dystansu wobec silnego sporu politycznego, jaki ugrupowanie to toczy z partiami głównego nurtu. AfD bywa oskarżana o nawiązywanie do ideowo-politycznej spuścizny III Rzeszy, a także o rasizm, volkizm i rewizjonizm. Choć w jej szeregach – zwłaszcza w kręgu skupionym wokół lidera Turyngii Björna Höckego – obecne są środowiska o poglądach skrajnie prawicowych, nie dominuje one w partii. Główny kierunek ideowy ugrupowania można określić jako konserwatywny nacjonalizm, niekiedy przybierający radykalne formy.

W obszarze polityki historycznej AfD zajęła pozycję, którą niegdyś na prawicy reprezentowały CDU/CSU, zanim przesunęły się ku liberalnemu centrum. Choć partia jest oskarżana o rewizjonizm, to – z jednym ważnym wyjątkiem – nie ma on charakteru negacjonistycznego: politycy AfD zasadniczo nie kwestionują faktów dotyczących niemieckich zbrodni wojennych ani istnienia obozów zagłady. Wyjątkiem jest podważanie ustaleń dotyczących genezy II wojny światowej.

Część krytyki kierowanej wobec AfD opiera się na szerszym rozumieniu pojęcia rewizjonizmu, obejmującym historyzacje i relatywizacje, które osłabiają przekonanie o wyjątkowości okresu nazistowskiego. Tendencje tego typu nie zostały jednak zapoczątkowane przez AfD – pojawiły się wcześniej w głównym nurcie niemieckiej debaty, m.in. w czasie tzw. sporu historyków i w kontekście programu normalizacyjnego kanclerza Helmuta Kohla.

Jedyny przykład rewizjonizmu sensu stricto, jaki pojawia się w narracjach niektórych polityków AfD, dotyczy Polski. W przedstawianej przez nich zafałszowanej wizji historii Polacy mają ponosić odpowiedzialność za wybuch II wojny światowej i dopuszczać się od 1919 r. aktów ludobójstwa na Niemcach, co służy relatywizowaniu niemieckich zbrodni popełnionych podczas okupacji. W AfD obecne są jednak również głosy odmienne, reprezentowane m.in. przez rzecznika frakcji w Bundestagu ds. polityki kulturalnej Götza Frömminga, który deklaruje wolę rzeczowego dialogu ze stroną polską.

Jak potoczy się wewnątrzpartyjny spór o kształt polityki historycznej AfD, pozostaje dziś kwestią otwartą.