Jubileusz 150-lecia Festiwali Wagnerowskich w Bayreuth
#Bayreuth #Wagner #festiwale #jubileusz #Merz #MichelFriedman
Zainaugurowany 25 lipca br. Festiwal Wagnerowski (Bayreuther Festspiele), powołany do życia w Bayreuth przez Richarda Wagnera (1813-1883) w 1876 r., ma wyjątkowy charakter – upływa bowiem pod znakiem 150. rocznicy swego powstania. Uroczysta ceremonia otwarcia festiwalu przyciągnęła wielu znamienitych gości ze świata polityki, kultury i mediów. Obecni byli m.in. kanclerz Friedrich Merz, b. kanclerz Angela Merkel, premier Bawarii Markus Söder, a także liczni przedstawiciele rządu, władz krajowych oraz środowisk artystycznych i dziennikarskich.
Długo przygotowywane obchody jubileuszowe miały być okazją nie tylko do zaprezentowania nowych inscenizacji dramatów muzycznych Wagnera i zapewnienia odbiorcom wyjątkowych przeżyć artystycznych, ale też do krytycznego zmierzenia się z przeszłością Bayreuther Festspiele (BF). Już w przeddzień uroczystej gali miała miejsce debata na temat związku BF z poglądami politycznymi Wagnera, a także ścisłych powiązań członków jego rodziny i kierownictwa BF z przywódcami reżimu narodowosocjalistycznego.
Kanclerz Merz zwrócił uwagę, że Wagner i jego dzieła są znakomitym przykładem świadczącym o „wielkości” i „mroczności” niemieckich relacji w historii i sztuce. Jak stwierdził, ukazują one bardzo dobrze swoistą niemiecką specyfikę, będącą kombinacją czegoś nad wyraz godnego podziwu i zarazem w najwyższym stopniu budzącego wątpliwości. Kanclerz docenił dążenie organizatorów festiwalu do stawiania czoła ambiwalentnej historii.
Nieoczekiwanie politycznego wydźwięku nabrał koncert charytatywny pt. „Uciszone głosy” („Verstummte Stimmen”), poświęcony pamięci żydowskich artystów, którzy z powodu prześladowań na tle antysemickim w okresie nazizmu nie mogli występować na Zielonym Wzgórzu. Zaplanowane wydarzenie z udziałem Michela Friedmana, niemiecko-francuskiego publicysty i filozofa żydowskiego pochodzenia oraz byłego wiceprzewodniczącego Centralnej Rady Żydów w Niemczech, zostało początkowo odwołane przez kierownictwo festiwalu ze względów bezpieczeństwa – z uwagi na napiętą sytuację polityczną na Bliskim Wschodzie. Jednak po licznych protestach społecznych koncert ostatecznie się odbył. W swym przemówieniu podczas inauguracji koncertu Friedman zwrócił uwagę na historyczną odpowiedzialność, jaka spoczywa na Bayreuther Festspiele wobec przyszłych pokoleń.
Po raz pierwszy w historii festiwali zdarzyło się, że w czasie ceremonii otwarcia odstąpiono od wieloletniej tradycji panującej na Zielonym Wzgórzu – zamiast któregoś z dzieł twórcy festiwalu wykonano IX Symfonię Ludwiga v. Beethovena pod dyrekcją Christiana Thielemanna. W komentarzach wskazywano, że chodziło o coś więcej niż tylko o symboliczny znak – Beethoven odgrywał bowiem w życiu Wagnera ogromną rolę. Jego IX Symfonia zabrzmiała m.in. podczas kładzenia kamienia węgielnego pod budowę gmachu festiwalowego 22 maja 1872 r. pod dyrekcją samego Wagnera.
Inną nowością tegorocznego jubileuszu była premiera jednej z wczesnych oper kompozytora – „Rienzi” – której jeszcze nigdy dotąd nie wystawiano na scenie w Bayreuth. Jej wykonanie wzbudziło wiele kontrowersji, głównie z uwagi na fakt, iż należała ona do ulubionych oper Hitlera; jej uwertura była grywana niegdyś na otwarciach zjazdów NSDAP. Reżyserki współczesnej inscenizacji tego dzieła, Alexandra Szemerédy i Magdolna Parditka, dostrzegają w nim natomiast aktualność wymowy i traktują jako przestrogę, zwłaszcza w czasach, kiedy prawicowo-populistyczne i faszyzujące tendencje coraz silniej dochodzą do głosu. (M. Wagińska-Marzec)
https://www.tagesschau.de/inland/regional/bayern/bayreuther-festspiele-116.html
https://kulturstaatsminister.de/musiktheaterfestival-von-weltrang
