Niemcy żegnają Jürgena Habermasa
#Habermas #filozof #intelektualista #Steinmeier #Merz #spórhistoryków #szkołafrankfurcka
Śmierć w wieku 96 lat Jürgena Habermasa, należącego do najbardziej znanych współczesnych intelektualistów niemieckich, przedstawiciela drugiej generacji szkoły frankfurckiej, kontynuatora dzieła Theodora W. Adorno i Maxa Horkheimera, wywołała poruszenie nie tylko wśród intelektualistów. Prezydent Niemiec Frank-Walter Steinmeier podkreślił, że jego odejście oznacza utratę „wielkiego krzewiciela oświaty”, który „przemierzył” sprzeczności współczesnego świata i uczył etosu demokracji. Habermas z pasją angażował się w przezwyciężanie skutków nazizmu – przypominał Steinmeier – a także w proces jednoczenia się Europy. „Niemcy wiele mu zawdzięczają” – spuentował prezydent.
Wypowiedział się również kanclerz Friedrich Merz, stwierdzając, że wraz ze śmiercią Habermasa Niemcy i Europa utraciły jednego z najbardziej znaczących myślicieli dzisiejszych czasów. Przypomniał, że Habermas towarzyszył procesom politycznym i społecznym, wybiegając spojrzeniem daleko wprzód. Kanclerz nawiązał również do wnikliwości i ostrości analitycznego umysłu zmarłego filozofa, które „niczym latarnia morska na szalejącym morzu” wywierały wpływ na kształt dyskursów o demokracji także poza granicami Niemiec.
W komentarzach podnoszono wartość fundamentalnych dzieł Habermasa – „Erkenntnis und Interesse”, „Strukturalne przeobrażenia sfery publicznej” („Strukturwandel der Öffentlichkeit”) czy „Teoria działania komunikacyjnego” („Theorie des kommunikativen Handelns”) – w których m.in. rozwinął myśl, że przesłanką do porozumienia społecznego jest racjonalny dialog i dyskurs publiczny. Podkreślano, że jego dzieła wywarły przemożny wpływ na filozofię polityczną XX wieku i teorię demokracji na całym świecie. W kontekście szkoły frankfurckiej wspomniano, że Habermas był twórcą nowej odsłony teorii krytycznej. Wskazywano także na szerokie spektrum tematyczne jego prac i artykułów, począwszy od rozliczania się z przeszłością nazistowską po zagadnienia dotyczące integracji europejskiej. Jego teksty tłumaczono na wiele języków.
We wspomnieniach o Habermasie dominowało przekonanie, że jak nikt inny kształtował on świat idei i to w wielu wymiarach – jako filozof, socjolog oraz intelektualista obecny w sferze publicznej. „Nikt inny nie rozumiał Republiki Federalnej Niemiec tak jak on” – napisano na łamach „Der Spiegel”, dodając, że Habermas był najbardziej wpływowym niemieckim myślicielem od 1945 r., który do końca z pasją włączał się w każdą debatę i oddziaływał na niemiecką świadomość. Zresztą – jak przypomniano – Habermas uważał zaangażowanie w sprawy publiczne za najważniejsze zadanie filozofii.
Podkreślano, że komentując różne wydarzenia, takie jak wojna w Kosowie, agresja Rosji na Ukrainie, wojny na tle religijnym czy kryzys migracyjny w 2015 r., Habermas zastanawiał się nad kondycją Europy i nad procesami politycznymi i społecznymi zachodzącymi w Niemczech. Frapowała go kwestia stosunku religii do państwa, laickości społeczeństwa, badań nad mózgiem. Przypomniano również, że w 1986 r. Habermas był jednym z aktywnych uczestników słynnego „sporu historyków”, gdy to bronił tezy o historycznej specyfice Holokaustu i występował przeciwko próbom jego relatywizowania przez badaczy o przekonaniach prawicowo-konserwatywnych, jak np. Ernst Nolte. (M. Wagińska-Marzec)
https://www.zeit.de/feuilleton/2026-03/juergen-habermas-ist-tot
https://www.br.de/nachrichten/kultur/philosoph-der-bundesrepublik-juergen-habermas-ist-tot,TwQFY6D
