Ochrona zdigitalizowanych historycznych zbiorów przed fałszerstwami AI
#zbioryarchiwalne #digitalizacja #ochrona #AI #GAMI #zabezpieczeniezbiorów #narzędziacyfrowe #BKM #Google.org #Weimer #Barnett #Toussaint
Pełnomocnik rządu federalnego ds. kultury i mediów (BKM) wraz z fundacją pożytku publicznego Google.org wspierają inicjatywę „Global Authentic Memory Initiative” (GAMI), dzięki której już pod koniec 2025 r. podjęto działania na rzecz ochrony zdigitalizowanych zbiorów historycznych przed fałszerstwami generowanymi przez sztuczną inteligencję (AI). BKM przeznaczył na to środki w wysokości 100 tys. euro, a fundacja Google.org wyasygnowała dalsze 300 tys. euro.
Jest to reakcja rządu RFN i Google.org na list otwarty wystosowany 13 stycznia 2026 r. przez reprezentantów około 30 niemieckich miejsc pamięci, w którym zwrócono uwagę na to zjawisko i niebezpieczeństwa z nim związane, apelując o przeciwdziałanie. Argumentowano, że wraz z coraz szerszym zastosowaniem AI rozróżnianie między prawdziwymi dokumentami historycznymi a wytworzonymi syntetycznie „fałszywkami” nie jest często jednoznaczne. Jak wskazywano, może się więc zdarzyć, że prawdziwe zdjęcia historyczne zostaną odrzucone jako zafałszowane przez AI, podczas gdy fałszywe treści wygenerowane przez AI będą upowszechniane jako fakty historyczne.
GAMI jest inicjatywą non-profit, powołaną do życia przez dwie uczelnie monachijskie: Technische Universität München oraz Ludwig-Maximilian-Universität München. Zespół młodych naukowców pod kierunkiem jej założyciela Pablo Toussainta pracuje obecnie nad rozwijaniem technicznych rozwiązań i metod, które umożliwią archiwom, miejscom pamięci i bibliotekom sprawdzanie autentyczności historycznych dokumentów w zbiorach cyfrowych. Chodzi o zabezpieczenie zbiorów jako solidnej i wiarygodnej podstawy do badań, na cele edukacyjne oraz dla pamięci w przestrzeni publicznej. Ma to zapobiec szerzeniu dezinformacji i fałszowaniu historii.
Najważniejszym wyzwaniem dla GAMI stało się więc stworzenie innowacyjnych narzędzi, które pozwolą tym placówkom na jednoznaczne stwierdzenie prawdziwości ich materiałów. Narzędziami takimi byłyby cyfrowe zabezpieczenia, np. w postaci kryptograficznego odcisku palca, znacznika czasu (stempla z datą) oraz sygnatury danej instytucji. Dzięki temu placówki będą miały możliwość zadbania o prawdziwość i integralność swych zbiorów cyfrowych dla przyszłych pokoleń. Pierwszy udany projekt pilotażowy został zrealizowany wspólnie z KZ-Gedenkstätte Dachau i KZ-Gedenkstätte Flossenbürg.
Temat upowszechniania fake newsów i szerzenia dezinformacji był też przedmiotem rozmów prowadzonych przez ministra stanu ds. kultury i mediów Wolframa Weimera podczas jego kilkudniowej podroży do USA w dniach 20-23 października br. Weimer spotkał się tam m.in. z przedstawicielami dużych firm technologicznych i platform, np. Google.org i YouTube. Rozmowy dotyczyły przede wszystkim możliwości zaangażowania firm w ochronę przemysłów kreatywnych i instytucji kultury przed szkodliwym wpływem fałszerstw AI.
W przekonaniu ministra „zachowanie naszej zbiorowej pamięci i ochrona prawd historycznych to fundamentalne filary demokracji”. Jego zdaniem wytworzone dzięki GAMI narzędzia zabezpieczą historię przed instrumentalizacją w walce o polityczne interesy.
Rowan Barnett, dyrektor Google.org w Europie, na Bliskim Wschodzie i w Afryce, uważa, że zachowanie prawdy historycznej, relacji świadków oraz zaufania co do autentyczności informacji i materiałów archiwalnych jeszcze nigdy dotąd nie było tak ważne jak obecnie. Zapewnił on, że Google.org będzie wspierać GAMI w tym, by stworzyć i upowszechnić trwały model kontrolujący wiarygodność informacji źródłowych, który posłuży tysiącom archiwów na świecie.
Według Pablo Toussainta, dyrektora Authentic Memory, największym niebezpieczeństwem nie jest to, że ludzie wierzą w fałszywe informacje, ale to, że nie mają już zaufania do prawdziwych dokumentów. Aby je odzyskać, należy jego zdaniem zawczasu zabezpieczyć zbiory archiwalne, zanim dojdzie do sytuacji, w której nie będzie się już dało odróżnić materiału oryginalnego od tego wytworzonego syntetycznie. (M. Wagińska-Marzec)
https://kulturstaatsminister.de/historische-quellen-vor-ki-faelschungen-schuetzen
https://homburg1.de/bund-foerdert-schutz-historischer-archive-vor-ki-faelschungen-266722/
