Zmarła Rita Süssmuth, była przewodnicząca Bundestagu i przyjaciółka Polski
Rita Süssmuth (17 lutego 1937 – 1 lutego 2026), była przewodnicząca Bundestagu i jedna z najbardziej wpływowych kobiet w niemieckiej polityce końca XX wieku, zmarła w wieku 88 lat. Jej śmierć wywołała w Niemczech szeroki oddźwięk. Wspominali ją najważniejsi przedstawiciele życia publicznego, w tym prezydent Frank-Walter Steinmeier, kanclerz Friedrich Merz oraz obecna przewodnicząca Bundestagu Julia Klöckner. Niemieckie media – m.in. Frankfurter Allgemeine Zeitung, Süddeutsche Zeitung, Die Zeit, Deutschlandfunk i ZDF – podkreślały jej wyjątkową rolę jako polityczki o dużej samodzielności myślenia, wrażliwości społecznej i etycznej konsekwencji.
Urodziła się w Wuppertalu. Studiowała języki romańskie i historię na uniwersytetach w Münster, Tybindze i Paryżu, a następnie pedagogikę, socjologię i psychologię. Karierę akademicką związała z pedagogiką, uzyskując tytuł profesorski i wykładając m.in. na uniwersytetach w Bochum i Dortmundzie. Do polityki weszła stosunkowo późno – w 1981 r. wstąpiła do CDU – jednak bardzo szybko stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci niemieckiej chadecji.
W latach 80. odegrała istotną rolę w modernizacji CDU, często zabierając głos w sposób odbiegający od tradycyjnej, konserwatywnej linii partii. W 1985 roku, dość niespodziewanie, Helmut Kohl powierzył jej kierowanie resortem ds. młodzieży, rodziny i zdrowia; z jej inicjatywy do nazwy ministerstwa dodano człon „kobiet”. Jej zaangażowanie na rzecz praw kobiet, równego dostępu do rynku pracy i łączenia życia zawodowego z rodzinnym sprawiło, że stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych i wpływowych postaci w całej chadecji. Funkcję ministerialną pełniła do listopada 1988 roku.
W 1987 roku po raz pierwszy uzyskała mandat poselski, a rok później – jako druga kobieta w historii – została wybrana na przewodniczącą Bundestagu. Funkcję tę sprawowała przez trzy kadencje, do 1998 roku, a w parlamencie zasiadała do 2002 roku. W tym czasie zyskała reputację osoby niezależnej, zdolnej do artykułowania własnych ocen także wtedy, gdy różniły się one od stanowiska partyjnego kierownictwa.
Szczególne miejsce w jej działalności zajmowały relacje polsko-niemieckie. Rita Süssmuth była jedną z najważniejszych niemieckich orędowniczek dialogu i pojednania z Polską, zarówno na poziomie instytucjonalnym, jak i osobistym. Łączyła ją bliska, wieloletnia znajomość z Władysławem Bartoszewskim – oparta na wzajemnym zaufaniu, wspólnym doświadczeniu historycznym i przekonaniu, że pojednanie może się dokonać jedynie poprzez prawdę i rozmowę. Wspólnie uczestniczyli w licznych spotkaniach i debatach polsko-niemieckich, a Bartoszewski należał do grona polskich partnerów, których głos Süssmuth traktowała ze szczególną uwagą.
Jej zaangażowanie w relacje polsko-niemieckie miało charakter trwały i wielowymiarowy. Wspierała liczne inicjatywy i stowarzyszenia polsko-niemieckie swoim autorytetem i doświadczeniem. W latach 2005–2023 pełniła funkcję przewodniczącej Niemieckiego Instytutu Spraw Polskich w Darmstadt, a w latach 2008–2023 stała na czele Zarządu Polsko-Niemieckiej Fundacji na rzecz Nauki. W lutym 2025 roku została uhonorowana Nagrodą Polsko-Niemiecką za całokształt działań na rzecz pogłębienia partnerskich relacji między oboma krajami.
Była również obecna w polskiej debacie publicznej. W 1999 roku gościła w Instytucie Zachodnim w Poznaniu, gdzie podczas konferencji „Polacy i Niemcy – 60 lat od wybuchu II wojny światowej. Historia i przyszłość” zwracała uwagę na różnice w pamięci historycznej obu społeczeństw. Podkreślała, że w niemieckim przekazie przez długi czas dominowały doświadczenia własnych strat i wypędzeń, podczas gdy zbyt słabo obecna była refleksja nad napaścią na Polskę i cierpieniem narodu polskiego. Rok wcześniej, w dniach 13–16 października 1998 roku, wystąpiła jako urzędująca przewodnicząca Bundestagu na współorganizowanej przez Instytut Zachodni konferencji w Krzyżowej poświęconej bilansowi relacji polsko-niemieckich po traktacie z 1991 r. – w momencie szczególnie odpowiedzialnym politycznie, tuż po historycznym głosowaniu Bundestagu w sprawie udziału Bundeswehry w interwencji w Kosowie.
Rita Süssmuth należała do pokolenia, które rozumiało pojednanie jako długotrwały proces, wymagający odwagi, cierpliwości i gotowości do rozmowy o trudnej przeszłości. Dla Polski była nie tylko ważną postacią niemieckiej polityki, lecz także wiarygodną partnerką i przyjaciółką dialogu. Pozostanie w pamięci jako chadeczka o wyraźnym etosie społecznym, Europejka z przekonania i jedna z tych osób, które w relacjach polsko-niemieckich konsekwentnie stawiały na rozmowę, zaufanie i porozumienie.
